ABŞ-da fəaliyyət göstərən araşdırmaçı media orqanı “Semafor” xəbər verir ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın Azərbaycana səfir namizədi Aleksandr Alden vaxtilə ABŞ sanksiyalarına məruz qalmış bosniyalı serb lider Milorad Dodikin maraqlarının müdafisində əsas rol oynamaqda ittiham olunur.
OC Media yazır ki, 2025-ci ildə — iddialara görə, məhz Trampın göstərişi ilə — ABŞ-nin sanksiya siyahısından çıxarılan Dodiklə olan bu əlaqələr Aldenin namizədliyinin Senat tərəfindən təsdiqlənib-təsdiqlənməyəcəyi ilə bağlı suallar doğurub.
Aldenin fəaliyyəti ilə yaxından tanış olan bir neçə şəxsə istinad edən “Semafor” araşdırmasında o, Tramp administrasiyasının Bosniya və Herseqovinada serblərin üstünlük təşkil etdiyi qurum olan “Republika Srpska” (Serb Respublikası) ilə münasibətlərini yaxınlaşdırmasında əsas fiqurlardan biri kimi təsvir edilir.
“Semafor”un araşdırmasına görə, Aldenin bu proseslərdə iddia olunan iştirakı — məsələn, 1990-cı illərdəki Bosniya müharibəsinə son qoyan Deyton Sülh Sazişinin icrasına nəzarət edən beynəlxalq rəsmi şəxsin təyin olunması istiqamətindəki fəaliyyəti — onun Senatdakı təsdiqlənmə prosesi zamanı ciddi müzakirə mövzusu ola bilər.
Aldenin təsdiqlənməsi ilə bağlı dinləmələrin nə üçün Senatın son cədvəlinə daxil edilmədiyi hələlik aydın olmasa da, əgər bu dinləmələr baş tutarsa, onun administrasiyanın Bosniya siyasətindəki rolu ilə bağlı suallarla üzləşəcəyi gözlənilir.
Administrasiyada Aldenin fəaliyyətindən xəbərdar olan bir şəxs “Semafor”a bildirib ki, o, Dodikin maraqlarının fəal müdafiəçisi kimi qəbul edilib; hətta bəziləri onu “Dövlət Departamentindəki serb” adlandırıblar.
“Semafor”un mənbələrinə görə, Alden əvvəllər soyadını dəyişib; onun əvvəlki soyadı bosniyalılar arasında geniş yayılmış “Mulabdiç” (Mulabdic) olub.
Başqa bir mənbə isə Aldeni “Dodik və Serb Respublikası ilə bağlı Bosniya siyasətinin əsas hərəkətverici qüvvəsi” kimi xarakterizə edib.
Keçmiş prezident Co Baydenin dövründə ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi vəzifəsində çalışmış Cim O’Brayen “Semafor”a bildirib ki, əgər Aldenə qarşı irəli sürülən ittihamlar doğru olarsa, bu, onun mühakimə qabiliyyəti ilə bağlı ciddi suallar doğuracaq.
Lakin Tramp administrasiyası Aldenin namizədliyini müdafiə edib. Dövlət Departamentinin yüksək vəzifəli rəsmisi “Semafor”a bildirib ki, administrasiya Aldenin hökumət və özəl sektor təcrübəsinə istinad edərək, onun ABŞ-nin Azərbaycandakı görkəmli səfiri olacağına əmindir.
Bu mübahisə Serb Respublikasının (Republika Srpska) Vaşinqtondakı lobbiçilik fəaliyyətinə nəzarətin gücləndiyi bir dövrə təsadüf edir. “Semafor”un istinad etdiyi ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin sənədlərinə görə, Serb Respublikası hökuməti 2025-ci ildən bəri Tramp administrasiyasına təsir göstərmək məqsədilə lobbiçilik fəaliyyətinə 11 milyon dollardan çox vəsait xərcləyib.
Azərbaycan üçün əhəmiyyəti
Aldenin namizədliyinin irəli sürülməsi ABŞ-nin Cənubi Qafqazda təsirini genişləndirməyə, regiondakı iqtisadi və strateji mövcudluğunu gücləndirməyə, həmçinin Rusiyanın buradakı ənənəvi rolunu azaltmağa çalışdığı bir vaxta təsadüf edir.
Vaşinqtonun regional strategiyasının əsas hissələrindən biri Ermənistandan keçən və Azərbaycanın əsas ərazisini onun eksklavı olan Naxçıvanla birləşdirəcək, eləcə də Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında yeni əlaqə yaradacaq “Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu”dur (TRIPP). Layihə həmçinin Rusiya və İrandan yan keçən alternativ ticarət yollarının açılmasını, eyni zamanda ABŞ-nin regional bazarlara və kritik mineral təchizat zəncirlərinə çıxışının genişləndirilməsini hədəfləyir.
Vaşinqton həmçinin əsas neft və qaz istehsalçısı olan Azərbaycanla enerji tərəfdaşlığını dərinləşdirməyə, eləcə də ölkənin Xəzər regionu ilə Avropa bazarları arasında enerji və ticarət tranzit qovşağı kimi rolunu gücləndirməyə çalışır. İki ölkə arasında 2026-cı ilin fevralında imzalanmış strateji tərəfdaşlıq xartiyasında enerji, nəqliyyat, investisiya, təhlükəsizlik və süni intellekt əsas əməkdaşlıq sahələri kimi müəyyən edilib.
Azərbaycan Serbiya ilə sıx münasibətlər saxlayır və Serbiya rəhbərliyi Dodikə dəstək verib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də Bosniya serblərinin lideri ilə sıx əlaqələr saxlayır.
Tramp iyun ayında Virciniyadan olan Aldenin namizədliyini ABŞ-nin Azərbaycandakı növbəti səfiri vəzifəsinə irəli sürdü.
Qısa müddət sonra Aldenin seçilməsi ABŞ-nin texnologiya və müdafiə podratçısı olan “Palantir” şirkəti ilə maliyyə əlaqələri səbəbindən təəccüb doğurdu. NOTUS-un araşdırmasına görə, Alden 2021-ci ildən bəri şirkətdə baş məsləhətçi vəzifəsində çalışıb və “Palantir”də dəyəri 5 milyon dollardan 25 milyon dollara qədər olan səhmlərə, eləcə də dəyəri 1 milyon dollardan 5 milyon dollara qədər olan əlavə səhmlərə sahib olduğunu açıqlayıb. O, Senatın təsdiqindən sonra 90 gün ərzində səhmlərini satacağına və şirkətdən istefa verəcəyinə söz verib.
Hesabatda həmçinin qeyd olunur ki, Azərbaycan rəsmiləri bu ilin əvvəlində potensial hökumət müqavilələrini müzakirə etmək üçün Böyük Britaniyada “Palantir” nümayəndələri ilə görüşüblər.
Bu yazı ingilis dilindən tərcümə edilib. Yazının əslini OC Media-dan oxuya bilərsiniz.
